Biografie van Verner Panton
Begin en training
Verner Panton werd geboren op 13 februari 1926 in Brahesborg-Gamtofte op het eiland Funen in Denemarken. Op 18-jarige leeftijd verhuisde de Deen naar Odense, waar hij twee jaar in het leger diende. Tegelijkertijd ging hij van 1944 tot 1947 naar de technische school, ook in Odense. Daarna studeerde Verner Panton architectuur aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Kopenhagen (1947-1951) en begon hij kleurenpsychologie te studeren. Tijdens zijn studie kruiste Tove Kemp zijn pad. De stiefdochter van de architect en ontwerper Poul Henningsen en Panton trouwden in 1950, maar het huwelijk strandde al na één jaar. Hun zoon stierf jong. Wat bleef was hun vriendschap met Poul Henningsen, die Pantons mentor bleef tot zijn dood in 1967.
Stage bij Jacobsen
In 1950, aan het einde van zijn studie, ging Verner Panton voor twee jaar aan de slag bij het architectuur- en designbureau van de beroemde Arne Jacobsen, die hij via zijn schoonvader had leren kennen. Hij werd belast met het meubelontwerp en ontwierp mee aan de Ant, een van Jacobsens beroemdste stoelen. Jaren later zou hij over deze niet altijd gemakkelijke tijd zeggen: “Hoe ouder ik word, hoe meer respect ik heb voor Arne Jacobsen, ook al heb ik over veel dingen een andere mening. Als je bedenkt wat Arne Jacobsen allemaal heeft bereikt op talloze gebieden, is er niemand ter wereld die hem kan verslaan. Natuurlijk gingen zijn vaardigheden gepaard met talent, energie, zuinigheid en geluk. En misschien was het allemaal een beetje te schoon. Maar ik heb nog nooit zoveel van iemand geleerd als van Arne Jacobsen. Inclusief onzeker zijn en nooit opgeven.”
Kantoor in een busje
Verner Panton en zijn voormalige collega Hans Ove Barfoed reisden drie jaar door Europa in een VW-bus die was omgebouwd tot tekenkamer. Op deze manier is hij zelfvoorzienend en kan hij zijn uiteenlopende indrukken direct op papier zetten. Hij maakte talloze ontwerpen voor gebouwen en interieurs. Panton dompelde zich ook onder in de internationale designwereld. Hij ontmoette collega's, fabrikanten en dealers.
Begin met stoelen
Fritz Hansen, de bekende Deense meubelfabrikant, bouwt Verner Pantons eerste in massa geproduceerde meubelen. In 1955 worden de Bachelor en Tivoli stoelen op de markt gebracht. Een afneembaar weekendhuisje, dat ook als garage kan worden gebruikt, wordt in 1957 in kleine series geproduceerd. Verner Panton zou dit ontwerp nog twee keer herzien in 1976 en 1979. De eerste grote order was voor de Designer de uitbreiding en inrichting van het restaurant Kom-Igen op het landgoed Langeso Park op zijn geboorte-eiland Funen. De opdrachtgever is zijn vader, die het restaurant als huurder runt en het potentieel van zijn zoon herkent en wil promoten. Verner Panton ontwierp het interieur in vijf op elkaar afgestemde tinten rood. In het totaalconcept is ook rekening gehouden met de kleding van het bedienend personeel. Een noviteit in 1958. De zitplaatsen bestaan uit de Tivoli stoel, nu omgedoopt tot Panton One, en de Cone stoel. De laatste wordt voor het eerst aan het publiek gepresenteerd. Als Serie K, waarbij K een afkorting is voor Kraemmerhusstole, baarde het zitmeubel opzien en werd het het jaar daarop, in 1959, geproduceerd door het Deense bedrijf Plus-linje. In hetzelfde jaar begon de samenwerking met de Deense bedrijven Unika Væv, ook bekend als Unika Vaev, voor textiel en Louis Poulsen voor verlichting.
Stoffenontwerp uit Denemarken
Begin jaren 1950 gaf het Deense textielbedrijf Unika Vaev een aantal (plattelands)mensen uit de kunst- en designscene een artistiek platform om textielontwerpen te realiseren. Gunnar Aagaard Andersen, Nanna Ditzel, Finn Juhl - zelfs Verner Panton doet mee. Textielondernemer Percy von Halling-Koch (1914 tot 1992) onderhield een levendige dialoog met zijn ontwerpers. Hij ontwikkelde bijvoorbeeld samen met Nanna Ditzel de meubelstof Hallingdal. De stof bestaat voor zeventig procent uit scheerwol en voor dertig procent uit viscose, wat zorgt voor een hoge mate van duurzaamheid en kleurdiepte. Hallingdal wordt sinds 1965 geproduceerd door het textielbedrijf Kvadrat. Volgens het Deense bedrijf is een groot deel van het succes van het bedrijf gebaseerd op deze meubelstof. De stof wordt ook gebruikt in designobjecten van Verner Panton. In het boek “Danish Modern: Between Art and Design” van Mark Mussari staat: “Ditzel werkte samen met mede-Deense ontwerpers Panton en Aagaard Andersen en deelde met hen een ontwerpbenadering die de grenzen verlegde en het modernisme terugbracht in een hedendaagse context zonder bepaalde benaderingen op het gebied van materiaal en functie op te geven.”
Kunstweefsel en multidimensionaliteit
In 1960 werden de eerste opblaasbare stoelen in de meubelgeschiedenis gemaakt. Verner Panton had er al in 1954 aan gewerkt toen hij door Europa reisde. Ze zijn gemaakt van doorzichtig plastic waardoor de kijker naar binnen kan kijken. Zowel het naadloze plastic materiaal als het spel met transparantie werden kenmerkend voor Pantons ontwerpen.
De grote liefde
Tijdens een vakantie op Tenerife in 1962 ontmoette Verner Panton Marianne Pherson-Oertenheim. Ze werden verliefd en trouwden twee jaar later in Basel. Ze is geboren in Zweden en had al een dochter, Cecilia Oertenheim, uit haar eerste huwelijk. Twee jaar na het huwelijk werd hun dochter Carin geboren. Het paar leek elkaar gevonden te hebben en bleef bij elkaar tot Pantons dood. Marianne en Verner reisden veel, maar hielden hun basis in Basel. In 1972 kochten ze het vakantiehuis Kullavej in Hornbaek, Denemarken, dat ze in 1993 verkochten. Een jaar later verhuisden de Pantons naar een stadsappartement in Kopenhagen als tweede huis. Marianne is niet alleen Verners partner, ze treedt ook op als de ambassadeur en manager van haar man, wat volgens Verner heel goed bij hem past. De twee lijken elkaar perfect aan te vullen. Na de dood van haar man verliet Marianne hun flat in Basel en in 1999 deed ze ook afstand van hun huis in Kopenhagen. Marianne Panton: “Na de dood van Verner voelde ik heel snel de behoefte om onze oude flat samen te verlaten. Het was veel te groot voor mij. In deze nieuwe flat moest ik eerst wennen aan mezelf en aan mijn toekomst zonder Verner. Ik wist niet wat er verder ging gebeuren.”
Het Zwitserse hoofdstuk
Hun Zwitserse hoofdstuk begon toen de Pantons in 1963 van Cannes naar Basel verhuisden. Willi Fehlbaum, de toenmalige directeur van Vitra, had ingestemd met de productie van de Panton Chair. De verhuizing was nodig om het prototype van de stoel klaar te maken voor serieproductie. Je zou kunnen denken dat Panton het meest waarschijnlijk een fabrikant in Scandinavië had gevonden. Vooral omdat Scandinavisch design in de jaren 50 en 60 een grote vlucht nam. “Maar de meubelfabrikanten in Scandinavië vertelden ons altijd dat het niet mogelijk was om deze stoel te produceren. Maar Verner geloofde erin, liet het idee nooit vallen en vond gelijkgestemden bij Vitra,” vertelt echtgenote Marianne Panton. Er gingen nog meer jaren voorbij voordat de Panton Chair Classic 1967 uiteindelijk werd verkocht.
Duits vakmanschap
Twee jaar eerder, in 1965, lanceerde Gebrüder Thonet AG de S-stoel. De Duitse meubelfabrikant is al sinds het begin van de 19e eeuw gespecialiseerd in de productie van meubels - met name stoelen. Terwijl de traditionele meubelmaker vibraties bereikt door te zagen, schaven of snijden uit het massieve blok, bereikt Thonet dit door het buigen, d.w.z. gieten, van het stijve hout. Verner Panton had de stapelstoel, gemaakt van gelamineerd hout, al in 1956 bedacht. In hetzelfde jaar waarin de S Chair uiteindelijk verscheen, begon hij met het ontwerpen van een levend landschap. Het systeemmeubel, met een vierkante plattegrond, werd geproduceerd door Alfred Kill GmbH en Metzeler-Schaum GmbH en in 1967 via Kaufhof aan klanten verkocht. Het modulaire meubel, met een Perlon bekleding in de kleuren bruin, Oranje, Rood, Geel, Blauw en turquoise, bieden bijna onbeperkte combinatiemogelijkheden. - Een revolutie op de meubelmarkt.
Visionaire werelden
Korte tijd later (1968/1969) zette Verner Panton een nieuwe mijlpaal in meubeldesign met de Living Tower. Het sculpturale zitmeubel, dat uit twee elementen bestaat, heeft in totaal vier zitniveaus. Eveneens aan het einde van de jaren 1960 creëerde de ontwerper de tentoonstelling over het Drahlon schip (1968) voor het chemische bedrijf Bayer ter gelegenheid van de meubelbeurs in Keulen. Tot het midden van de jaren 1970 huurde Bayer een Rijnstoomschip en liet het inrichten door hedendaagse ontwerpers. Dit was in feite een reclame voor woningtextiel gemaakt van synthetische materialen zoals Drahlon. Op voorstel van Verner Panton wordt het Drahlon schip omgedoopt tot Visiona 0. De Visiona 2, in 1970, wordt ook Pantons Sowroom. Evenals het nieuw gebouwde Spiegel-redactiegebouw in Hamburg (1969). Tot op de dag van vandaag is de kantine grotendeels in originele staat bewaard gebleven. Dit maakt deze plek tot een uniek document van de designgeschiedenis. Net als het circusgebouw in Kopenhagen, gebouwd in 1885, bij de renovatie waarvan hij in 1984 betrokken was als licht- en ruimtelijk adviseur.
Kleuren en vormen in stroming
Voorbeelden: het restaurant Varna in Arhus/Denemarken (1971) en zijn privévilla in Binningen/Zwitserland, die hij in 1972 betrok. De Living Sculpture die de woonkamer domineert is nu in de Centre Pompidou in Parijs/Frankrijk. En niet te vergeten het ontwerp van de nieuwe Gruner & Jahr uitgeverij in Hamburg (1973). Een opdracht die even omvangrijk was als het interieurontwerp van de Spiegelgebouw vier jaar eerder. Pantons voorkeur voor felle kleuren en geometrische vormen wordt weerspiegeld in zijn uitgebreide werk als textielontwerper. Halverwege de jaren 70 creëerde hij een serie textiel met expressieve prints. De Grande, Grafica, Casa of Fiori en Castello collecties (allemaal 1975) zijn slechts enkele voorbeelden. Ze worden geproduceerd door het bedrijf Mira-X AG in Zwitserland, waarmee Panton al sinds 1971 samenwerkt. De samenwerking met de Deense fabrikant Fritz Hansen begon ook in de jaren 1970 voor meubels zoals het System 1-2-3 (1977).
De space-age stijl
Het is nog steeds 1977 en de Deense fabrikant Louis Poulsen lanceert de VP Europa-armaturenfamilie, ontwikkeld door Panton. De voet doet denken aan de Panthella die in 1971 werd ontworpen. De lampenkap daarentegen is mondgeblazen glas. Ondanks de mooie vorm heeft het iets buitenaards. De Pantopendel, ontwikkeld in hetzelfde jaar, heeft een veel meer space-age uitstraling. Het is opnieuw gebaseerd op de VP Globe, die eind jaren 60/begin jaren 70 zijn intrede deed in de designwereld. De Ellipsen Lamp hanglampen uit 1971 en vooral de Ufo uit 1975 hebben - zoals de namen al suggereren - ook een sterke verwijzing naar de ruimte. Gedurfd ook, want ze waren nog nooit eerder gezien: Met de wand- en plafondlampen Ring Lamp (1970) en Spion (1971) kleedde de Deen hele kamers aan. “Het belangrijkste doel van mijn werk is om mensen uit te dagen hun verbeelding te gebruiken,” zegt de technologie-enthousiasteling Verner Panton. Dit zou voor niemand moeilijk moeten zijn in het licht van zulke charismatische verlichte objecten.
Roem en eer
Zoveel creativiteit en scheppingsdrang blijft niet onopgemerkt. In 1979 ontving hij de Møbelprisen in zijn geboorteland Denemarken. In hetzelfde jaar eerde de Zwitserse meubelbeurs hem met de speciale tentoonstelling Pantorama. Deze maakt indruk met monochroom geënsceneerde kamers met een objectkarakter. In het midden van de met stof beklede Blauwe Kamer plaatste Panton bijvoorbeeld verschillende Living Towers, uiteraard in dezelfde kleur. VP Globe armaturen zweven erboven. Alleen al tussen 1981 en 1986 werd de ontwerper vijf keer bekroond met de German Design Award. Zijn virtuoze spel met kleuren, vormen en functies is opnieuw duidelijk bij de renovatie van het Copenhagen Circus gebouw in 1984. Hier geeft Verner Panton advies over licht en kleur. In Offenbach geeft hij zijn idealisme door als gastprofessor aan de Hochschule für Gestaltung.
Ontwikkeling van ergonomie
De jaren '90 kunnen zeker worden beschreven als het tijdperk van stoelontwikkeling waarin Verner Panton een sleutelrol speelde. In 1993/94 ontwierp hij voor de Zweedse meubelzaak Ikea Vilbert, opgebouwd uit vier aan elkaar geschroefde panelen. Samen met Vereinigte Spezialmöbelfabriken, kortweg VS-Möbel, werkte Panton tussen 1993 en 1998 aan het verbeteren van de ergonomie van stoelen. De opgedane ervaring werd samengevat onder de naam Pantoflex. De PantoSwing, PantoMove, PantoFour en PantoStack stoelen voor verschillende gebruiksgebieden werden gecreëerd op basis van dynamisch zitten.
Levenswerk en laatste tentoonstelling
Op het hoogtepunt van zijn carrière kent koningin Margrete van Denemarken de ontwerper het Ridderkruis van de Orde van Dannebrog toe voor zijn levenswerk. Ook in 1998 plant Panton de tentoonstelling Licht en Kleur. De opening van het retrospectief is gepland op 17 september in het Trapholt Museum in Kolding, Denemarken. Kort daarvoor, op 5 september, wordt Verner Panton uit het leven gerukt. Hij overlijdt in Kopenhagen op 72-jarige leeftijd.
Panton's punt
“Mensen worden boos op je als je van kleuren houdt. Ze worden ook boos op mensen met fantasie. De meeste mensen willen wat ze gewend zijn. Maar ik moet overdrijven om mijn punt over te brengen', zei Verner Panton ooit. Dit heeft er vaak toe geleid dat Pantons ontwerpen als niet tijdloos werden gecategoriseerd. Zijn jonge, tijdloze ontwerpen en de grote belangstelling ervoor bewijzen echter het tegendeel.
